ลอดช่องยายทองวัน/ลอดช่องเมืองยศ

การทำลอดช่องเมืองยศ วัตถุประสงค์ในการรวบรวม ถ่ายทอด และอนุรักษ์องค์ความรู้ลอดช่องยายทองวัน จังหวัดยโสธร มีเป้าหมายสำคัญในการขับเคลื่อนทั้งในมิติวัฒนธรรม สังคม และเศรษฐกิจชุมชน ดังนี้ 1. ด้านการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาเพื่ออนุรักษ์สูตรขนมไทยโบราณ: ป้องกันไม่ให้กรรมวิธีการทำลอดช่องสูตรดั้งเดิมสูญหายไปตามกาลเวลาเพื่อบันทึกเป็นคลังความรู้ท้องถิ่น: จัดเก็บข้อมูลสัดส่วนวัตถุดิบและเทคนิคเฉพาะตัวไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาเพื่อสร้างความภาคภูมิใจในรากเหง้า: ให้เยาวชนและคนในชุมชนตระหนักถึงคุณค่าของภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมประจำบ้านเกิด 2. ด้านการพัฒนาเศรษฐกิจและสร้างรายได้เพื่อยกระดับสินค้าชุมชน (OTOP): ผลักดันให้ลอดช่องพื้นบ้านกลายเป็นสินค้าสร้างรายได้หลักที่ยั่งยืนให้แก่ครอบครัวและกลุ่มแม่บ้านเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม: ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เดินทางมาลิ้มลองของดีเมืองยโสธร ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจในเขตเทศบาลเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้วัตถุดิบท้องถิ่น: ส่งเสริมการสร้างรายได้แก่เกษตรกรผู้ปลูกใบเตย มะพร้าว และวัตถุดิบทำน้ำตาลในพื้นที่ 3. ด้านการสร้างอัตลักษณ์และคุณค่าทางสังคมเพื่อชูเป็น Soft Power ประจำจังหวัด: ใช้ "ลอดช่องยายทองวัน" เป็นสื่อกลางประชาสัมพันธ์ภาพลักษณ์ความประณีตด้านอาหารของชาวยโสธรเพื่อเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตและเทศกาล: สอดรับกับการท่องเที่ยวและกิจกรรมสำคัญ เช่น การจัดงานบน "ถนนลอดช่อง" ในช่วงเทศกาลสงกรานต์

ลอดช่องยายทองวัน คือ ของหวานพื้นเมืองและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีชื่อเสียงระดับเบอร์หนึ่งของจังหวัดยโสธร ได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในสินค้าโอทอป (OTOP) ขึ้นชื่อที่สืบทอดสูตรโบราณกันมาอย่างยาวนาน จุดเด่นของลอดช่องยายทองวันตัวลอดช่องขนาดเล็ก: เส้นลอดช่องที่นี่จะมีเอกลักษณ์คือทำตัวเล็กเป็นพิเศษ เคี้ยวลื่นกลืนง่ายวัตถุดิบธรรมชาติ: ทำจากแป้งข้าวเจ้าผสมแป้งมัน นวดและเคี่ยวกับน้ำใบเตยคั้นสดเข้มข้นและน้ำปูนใสน้ำกะทิหอมหวาน: ใช้น้ำตาลปึกและกะทิสดเคี่ยวจนหอมกรุ่น มันนัว ทานคู่กับน้ำแข็งใสคลายร้อนได้ดีที่สุดราคาเป็นมิตร: มีแบบจัดชุดพร้อมทาน น้ำกะทิแยกชุด ราคาเริ่มต้นเพียงชุดละ 30 บาท ข้อมูลการทำและประวัติวัฒนธรรมลอดช่องสูตรยายทองวันถือเป็นกรรมวิธีโบราณดั้งเดิมของชาวยโสธร ตั้งแต่สมัยอดีตที่ยังต้องใช้การโม่แป้งด้วยมือ จนปัจจุบันกลายเป็นต้นแบบเมนูของหวานประจำจังหวัด และได้รับการบันทึกข้อมูลในฐานะภูมิปัญญาท้องถิ่นทางวัฒนธรรม นอกจากนี้ ความนิยมในเมนูลอดช่องของชาวยโสธรยังส่งผลให้ทางเทศบาลเมืองยโสธรนำชื่อไปตั้งเป็น "ถนนลอดช่อง" ซึ่งเป็นถนนสายสำคัญหลักในการจัดงานเทศกาลสงกรานต์และวันปีใหม่ไทยของจังหวัดอีกด้วย

องค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นในการทำลอดช่องยายทองวัน จังหวัดยโสธร คือการสืบทอดกรรมวิธีการทำขนมไทยโบราณแบบดั้งเดิม ที่ผสานศาสตร์แห่งวัตถุดิบธรรมชาติและการควบคุมอุณหภูมิ เพื่อให้ได้เส้นลอดช่องที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว คือ ตัวเล็ก เหนียว นุ่ม และลื่นคอ แตกต่างจากลอดช่องทั่วไป โดยมีรายละเอียดองค์ความรู้ตามกระบวนการหลัก ดังนี้ 1. องค์ความรู้ด้านสัดส่วนวัตถุดิบ (ตัวลอดช่อง)การเตรียมวัตถุดิบจะเน้นการใช้สัดส่วนตามสูตรโบราณ เพื่อให้เนื้อแป้งคงรูปได้ดี ไม่เละเมื่อโดนน้ำแข็ง:แป้งข้าวเจ้า (2 ถ้วยตวง): เป็นโครงสร้างหลักที่ให้เนื้อสัมผัสของความเป็นขนมไทยดั้งเดิมน้ำปูนใส (5 ถ้วยตวง): หัวใจสำคัญที่ช่วยให้แป้งจับตัวเป็นก้อน มีความสุกใส เหนียวหนึบ และยืดหยุ่นใบเตยหอมสด (10 ใบ): นำมาตำหรือคั้นให้ได้น้ำใบเตยเข้มข้น 1 ถ้วยตวง เพื่อให้ได้สีเขียวธรรมชาติและกลิ่นหอมเฉพาะตัว 2. กรรมวิธีการนวดและกวนแป้ง (ความชำนาญเฉพาะตัว)เทคนิคที่ตกทอดกันมาคือความใจเย็นและการควบคุมไฟ ซึ่งส่งผลต่อความเหนียวนุ่มของเส้นโดยตรง:การนวดแป้ง: นำแป้งข้าวเจ้าใส่ภาชนะ ค่อย ๆ เทน้ำใบเตยเข้มข้นและน้ำปูนใสสลับกันลงไป จากนั้นใช้มือนวดจนเนื้อแป้งละลายเข้ากันเนียนละเอียดเป็นเนื้อเดียวการกรอง: นำน้ำแป้งที่ผสมแล้วมากรองผ่านผ้าขาวบาง เพื่อไล่เศษตะกอนและเม็ดแป้งที่ยังละลายไม่หมดออก ทำให้เส้นลอดช่องเนียนสวยการกวนแป้ง: เทน้ำแป้งลงในกระทะทองเหลืองหรือหม้อ ตั้งบนเตาไฟอ่อนถึงปานกลาง ต้องใช้พายไม้กวนไปในทิศทางเดียวกันอย่างสม่ำเสมอห้ามหยุด เพื่อไม่ให้แป้งไหม้ติดก้นกระทะ กวนจนแป้งเริ่มจับตัวข้น เหนียว และเปลี่ยนเป็นสีเขียวใสสุกเสมอกัน 3. เทคนิคการกดเส้นและน็อคความเย็นขั้นตอนนี้ต้องอาศัยความรวดเร็วและความชำนาญสูงเพื่อคงรูปทรงของเส้นลอดช่อง:การกดเส้น: นำแป้งที่กวนจนสุกร้อน ๆ ตักใส่พิมพ์กดลอดช่องโบราณ (ในอดีตใช้กะลาเจาะรูหรือสังกะสีเจาะรู) จากนั้นใช้ที่กดดันแป้งให้ลอดผ่านรูออกมาเป็นเส้นสั้น ๆการน็อคน้ำเย็น: เส้นแป้งที่ไหลลอดรูพิมพ์จะต้องตกลงไปในอ่างน้ำเย็นจัดทันที ความเย็นจะช่วยให้แป้งที่กำลังร้อนอยู่ตัวเซ็ตตัวในทันที เส้นไม่ติดกัน และคงความเหนียวนุ่มลื่นเอาไว้ 4. ศาสตร์การทำน้ำกะทิหอมละมุนน้ำกะทิของสูตรยายทองวันเน้นความมันนัวและหวานละมุน โดยการเลือกใช้น้ำตาลปึกหรือน้ำตาลปี๊บแท้เคี่ยวรวมกับกะทิสดและเกลือเล็กน้อย ด้วยไฟอ่อน ๆ เพื่อไม่ให้กะทิแตกมันจนเกินไป ทำให้ได้น้ำราดรสชาติกลมกล่อม หอมหวานชื่นใจเมื่อทานคู่กับน้ำแข็งใส