พระธาตุฝุ่น

สักการะและสรงน้ำอง พระธาตุฝุ่นของท้องถิ่นทรายมูล

ความเป็นมา ตั้งอยู่ที่วัดป่าพระธาตุฝุ่น บ้านทรายมูล หมู่ที่ 3 ตำบลทรายมูล อ าเภอทรายมูล จังหวัดยโสธร องค์พระธาตุเก่าได้ปรักหักพังลง จนเหลือเพียงกองอิฐสูงประมาณ 4 เมตร ฐาน กว้าง 4 x 4 เมตร ชื่อ “พระธาตุฝุ่น” เรียก ตามโบราณวัตถุสำคัญที่ค้นพบในองค์พระธาตุ ซึ่งมีลักษณะเป็นผงฝุ่น ปัจจุบันได้ก่อสร้างพระธาตุองค์ใหม่ขึ้น แทนองค์เดิม โดยใช้แบบแปลนของกรม ศิลปากรและงบประมาณก่อสร้างจากองค์การ บริหารส่วนจังหวัดยโสธร เมื่อปี 2538 ตั้งอยู่ ทางทิศตะวันออกของพระธาตุองค์เดิม ฐาน กว้าง 4 x 4 เมตร สูงประมาณ 16 เมตร นับ จากฐานราก ประเพณีการสักการะและสรงน้ำอง พระธาตุฝุ่นของท้องถิ่น ได้กำหนดไว้ในวันเข้าพรรษา

มีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาว่า ชาวบ้านทรายมูลในอดีตนั้น หนีอพยพมาจากเวียงจันทน์ ก่อนที่จะเดินทางนั้น ได้นำกินสายแฮ (ดินใต้ถุนบ้าน)นำติดตัวเป็นขวัญกำลังใจห่อผ้าขาวมาคนละ 1 กำมือ พอมาถึงบริเวณปัจจุบันเห็นว่าเป็นชัยภูมิที่ดีจึงก่อเจดีย์ธาตุ บรรจุดินเล่านั้นไว้กราบไหว้เสมือนที่รวมจิตใจ จึงเป็นมูลเหตุของคำว่า "ธาตุฝุ่น" --- อีกนัยนึง ที่ตั้งชื่อว่าพระธาตุฝุ่น ก็ด้วยพบเจดีย์หักพังทลาย ลักษณะเป็นอิฐขนาดใหญ่ ไม่สอปูน (ลักษณะดังกล่าวเป็นศิลปะช่วงปลาย กรุงธนบุรี แบะนิยมแพร่หลายในกลุ่มเวียงจันทน์) ซึ่งพบอยู่กลางป่าลึก ด้วยที่องค์ธาตุหรือเจดีย์นั้นพังทลายตั้งแต่ส่วนยอดลงมาถึงเรือนธาตุ จึงได้พบวัตถุล้ำค่ามากมาย บางอย่างก็สูญหายไป ได้รวบรวมบางส่วนไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งที่ 11 อุบลราชธานี ส่วนภาชนะกระเบื้องเคลือบที่ภายในพบ คล้ายฝุ่น และกระดูกปะปนกันนั้น บ้างก็เชื่อว่า เป็นฝุ่นผงของพระบรมสารีริกธาตุแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บ้างก็ว่าเป็นของเจ้าราชครูผู้ทรงคุณวิเศษ บ้างก็ว่าอาจเป็นของเจ้าเมืองสำคัญ แต่ที่แน่นอนคือต้องเป็นอริยบุคคลทางพระพุทธศานาเป็นแน่นอน เพราะยังพบใบเสมาโบราณชำรุด 2 ใบ อันเป็นที่ปักเขตของศาสนสถานอันแน่นอน