การทำไม้กวาดดอกหญ้า

วัตถุประสงค์ของฐานเรียนรู้ 1. เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ความสามารถ และมีประสบการณ์ในการปลูกผักสวนครัว ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 2. เพื่อนำผลผลิตไปจำหน่าย ขาย เพิ่มรายได้ให้กับผู้เรียน อีกทางหนึ่งด้วย 3. เพื่อให้ผู้เรียนเป็นผู้มีวินัย มีความรับผิดชอบ มีความซื่อสัตย์สุจริต มีความเพียรพยายาม ขยัน อดทนละเอียด รอบคอบในการทำงาน และเสียสละเพื่อส่วนรวม 4. เปิดโอกาสให้ผู้เรียนฝึกทักษะการบริหาร การบริการ และการทำงานอย่างมีขั้นตอน 5. เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับชุมชนที่มีความสนใจ 6. ช่วยให้ผู้เรียน รู้จักใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ 7. เพื่อให้ผู้เรียนนำความรู้ไปเป็นแนวทางในการประกอบอาชีพ

ประวัติไม้กวาดดอกหญ้า จากการสืบค้น มีการเริ่มต้นทำครั้งแรกที่เมืองลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยมีพระศรีพนมมาศเป็นผู้ริเริ่ม และส่งเสริมให้ราษฎร์ทำเป็นอาชีพ ตั้งแต่ปี ๒๔๔๔ – ๒๔๕๑ พระศรีพนมมาศ เป็นคนไทยเชื้อสายจีน เกิดในปี ๒๔๐๔ มีชื่อเดิม นายทองอิน อาชีพพ่อค้าหาบเร่ ต่อมาค่อยผันอาชีพมารับราชการในตำแหน่งนายอาการสุรา ต่อมา รัชกาลที่ ๕ ทรงทราบถึงความดี ได้พระราชทานบรรดาศักดิ์ให้เป็น “ขุนพิศาลจีนะกิจ และเลื่อนเป็น “หลวงศรีพนมมาศ” ต่อมา และถือเป็นนายอำเภอคนแรกของเมืองลับแล ตองกง หรือหญ้าไม้กวาด วงศ์ : Gramineae ชื่อสามัญ : Bamboo grass ชื่อวิทยาศาสตร์ : Thysanoleana maxima Kuntze ชื่อท้องถิ่น ภาคกลาง – หญ้าไม้กวาด ภาคอีสาน – หญ้ากาบไผ่ หญ้าอ้อ ภาคใต้ – หญ้ายูง ภาคเหนือ – ตองกง ถิ่นกำเนิด ประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย การแพร่กระจาย ตองกง/หญ้าไม้กวาด พบได้ทั่วไปในพื้นที่มีความสูง ตั้งแต่ 45 – ๑,๐๕๘ เมตร เหนือระดับน้ำทะเล ทั้งพบตามเนินเขา ริมแม่น้ำลำธารทั้งนี้จะพบและแพร่กระจายมาก ในภาคเหนือ อีสาน ลักษณะทางพฤษศาสตร์ ลำต้น ต้นไม้กวาดดอกหญ้า จัดเป็นพืชล้มลุก ตระกูลหญ้าที่มีลำต้นตั้งตรง ลำต้นแตกกอคล้ายกอไผ่ ลำต้นมีลักษณะทรงกลมแบ่งเป็นข้อป้องชัดเจน มีความสูงของลำต้นประมาณ 3 – ๔ เมตร ขนาดลำต้นประมาณ ๗.๕ – ๑๘ เมตร ใบ ต้นหญ้าไม้กวาด จัดเป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยว แทงใบออกใบเดี่ยวบริเวณข้อลำต้น มีกาบใบสีเขียว อมขาว ยาวประมาณ ๗.๕ – ๒๒ เซนติเมตร มีลิ้นใบป็แผ่นบางๆ สีน้ำตาลอ่อนบริเวณโคนแผ่นใบ ส่วนใบมีลักษณะรูปหอก ลำใบเรียวยาว ประมาณ ๔๐ - -๘๐ เซนติเมตร กว้างประมาณ ๔ – ๕.๙ เซนติเมตร ส่วนแผ่นใบสีเขียว ส่วนแผ่นใบทั้งด้านบนและด้านล่างมีขนปกคลุม ส่วนขอบใบเรียบปลาย ใบแหลม ดอก ต้นหญ้าไม้กวาด ออกดอกเป็นช่อแขนงบริเวณปลายยอดลำต้น ช่อมีขนาดใหญ่ ยาวประมาณ ๗๐ – ๑๑๕ เมตร ก้านช่อดอกมีขนอ่อนปกคลุม แต่ละช่อแขนงมีดอกย่อยจำนวนมาก แบ่งเป็น กลุ่มๆ กลุ่มละ 2 ดอก โดยดอกล่างสุดจะเป็นเยื่อบางๆ และดอกเป็นหมั่น ส่วนดอกด้านบนเป็นดอก สมบูรณ์เพศ ซึ่งจะเติบโตติดเมล็ดต่อไป ผลและเมล็ด มีขนาดเล็ก มีลักษณะรูปร่างคล้ายเมล็ดธัญพืชทั่วไป เมื่อลำต้นแก่ เมล็ดก็จะเริ่มร่วงใน ช่วงฤดูแล้ง พันธุ์ ๑) พันธุ์ดอกใหญ่ เป็นพันธุ์ที่พบมาก และมีการส่งเสริมการปลูก มีลักษณะเด่นคือ มีก้านช่อดอกใหญ่ และยาว ก้านช่อดอกเมื่อตากแห้งจะมีความแข็งแรง จัดเป็นพันธุ์ที่นิยมทำไม้กวาดดอกหญ้ามากที่สุด ๒) พันธุ์ดอกเล็ก เป็นพันธุ์ที่ไม่นิยมใช้ทำไม้กวาดดอกหญ้า เนื่องจากก้านช่อดอกเล็กและสั้น เปราะหักง่าย

ประโยชน์ของไม้กวาดดอกหญ้า ๑) ช่อดอกนิยมใช้ทำไม้กวาด หรือที่เรียกไม้กวาดดอกหญ้า ซึ่งมีความจำเป็นสำหรับทุกครัวเรือน ซึ่งมีการผลิตจำหน่ายเพื่อสร้างรายได้ทั้งในรูปของการเกษตรในครัวเรือน หรือรวมกลุ่มกันในชุมชน รวมถึงผลิตในระดับอุตสาหกรรมสำหรับส่งจำหน่าย ๒) ยอดอ่อน และหน่ออ่อนนำมารับประทานสดคู่กับน้ำพริก หรือนำไปประกอบอาหารจำพวกผัดหรือเมนูแกงต่างๆ ๓) ลำต้น ใบ และยอดอ่อนใช้สำหรับเป็นอาหารหยาบให้แก่โค กระบือ วิธีทำไม้กวาดดอกหญ้า ๑) ตัดก้านดอกที่มีความเขียวอยู่ ด้วยการตัดยาวประมาณ ๘๐ เซนติเมตร จากนั้นนำมาตากแดดให้แห้งประมาณ ๒ – ๕ วัน ๒) นำก้านดอกมาฟาด หรือเข้าเครื่องเพื่อแยกปุยดอกออกให้หมดก่อน ก่อนนำไปตากแดดอีกประมาณ ๗ วัน ๓) นำก้านดอกหย้าประมาณ ๑ กำมือ มามัดรวมกันเป็นวงกลม ๔) นำเข็มที่ร้อยเชือกฟางแทงเข้ากลางมัดพร้อมร้อยพัน ๓ รอบ ไม่ให้แน่นมากก่อนคลี่ และจัดเรียงให้ก้านดอกหญ้าแผ่เป็นผืนแบน และมัดโคลนก้านให้แน่น ๕) นำมัดดอกหญ้าผัดรัดเข้ากับด้ามไม้กวาดที่เจาะรูไว้ให้แน่น หรือตะปูตอกยึดให้แน่น ทั้งนี้ต้องเรียงดอกหญ้าให้สวยงาม ๖) นำชัน ๒ ส่วน และผสมกับน้ำมันก๊าด ๑ ส่วน โอบทาบริเวณเชือกถัก และบริเวณโดยรอบเพื่อให้ก้านดอกหญ้าติดกับด้ามไม้กวาดได้แน่นขึ้น ทั้งนี้ วิธีการทำไม้กวาดดอกหญ้า ในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงมากขึ้นได้นำเทคโนโลยีมาใช้เพื่อทุนแรงบางจุด ราคาไม้กวาดดอกหญ้า ราคาจะขึ้นกับวัสดุ หรือต้นทุนการซื้อ ราคาแตกต่างไป ตั้งแต่ ๕๐ – ๒๐๐ บาท วิธีใช้ไม้กวาดดอกหญ้า ๑) สำหรับไม้กวาดดอกหญ้า ที่ถักเป็นข้อยาว ให้จับด้ามไม้กวาดด้วยการหันปลายแหลมของส่วนถักออกจากตัว ๒) การกวาดพื้นที่มีความสูงไม่เท่ากันจะต้องกวาดจากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ ๓) ไม้กดด้ามไม้กวาดมากเกินไปจนทำให้ปลายดอกหญ้าโค้งงอ ๔) ขณะกวาดจะต้องค่อยกวาด ไม้เหวี่ยงไม้กวาดอย่างรวดเร็ว เพราะจะทำให้เกิดฝุ่นฟุ้งกระจาย ๕) ไม้ใช้ไม้กวาด กวาดวัสดุใหญ่ๆ การเก็บรักษา ๑) สำหรับไม้กวาดที่มีเชือกแขวน ที่มีเชือกแขวน หลังจากใช้แล้วให้แขวนไว้ โดยมีความสูงที่ผืนดอกหญ้าไม่พับวางบนพื้น ๒) หากด้ามไม้กวาดไม่มีเชือกห้อย ให้วางด้ามไม้กวาด โดยไม้ให้ผืนหญ้าตั้งขึ้นอยู่ด้านบน ๓) เก็บไม้กวาดในที่แห้ง ไม่เปียกฝนหรือที่ชื้น