แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติและสัตว์ป่า ศูนย์อนุรักษ์สัตว์ป่าบ้านปลาปึ่ง

ศูนย์อนุรักษ์สัตว์ป่าบ้านปลาปึ่ง (หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า ดงลิงบ้านปลาปึ่ง) เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ทางธรรมชาติที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของตำบลพระเสาร์ อำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร โดดเด่นด้วยการเป็นผืนป่าชุมชนที่มีฝูงลิงป่าธรรมชาติอาศัยอยู่เป็นจำนวน

1. จุดเริ่มต้นของการตั้งหมู่บ้าน (พ.ศ. 2379)เดิมทีพื้นที่บริเวณนี้มีกลุ่มชาวบ้านอพยพมาจากจังหวัดอุบลราชธานีและจังหวัดศรีสะเกษ เข้ามาจับจองพื้นที่ทำกินร่วมกันเนื่องจากเล็งเห็นว่าเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ในระยะแรกเริ่มจัดตั้งเป็นชุมชนขนาดเล็ก มีชื่อเรียกว่า "บ้านจานเจี้ยว" โดยมี ท้าวหลวงสี ได้รับการเลือกจากชาวบ้านให้เป็นผู้นำหมู่บ้านคนแรกในปี พ.ศ. 2379 ต่อมาในภายหลัง ชุมชนได้มีการขยายตัวและเปลี่ยนชื่อหมู่บ้านใหม่อย่างเป็นทางการจนกลายมาเป็น "บ้านปลาปึ่ง" (หมู่ที่ 2) ในปัจจุบัน 2. ป่าชุมชนโบราณและฝูงลิงป่าดั้งเดิมผืนป่ารอบหมู่บ้านปลาปึ่งเป็นป่าดิบแล้งและป่าเบญจพรรณที่มีความอุดมสมบูรณ์สูง มีเนื้อที่ตามธรรมชาติกว้างขวาง โดยมีต้นยางนาโบราณและไม้ป่าขนาดใหญ่ขึ้นหนาแน่น ผืนป่าแห่งนี้จึงกลายเป็นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของฝูงลิงแสมหรือลิงป่ามาตั้งแต่โบราณกาล ชาวบ้านในพื้นที่และลิงป่าต่างอาศัยพึ่งพาและเกื้อกูลกันโดยไม่มีการล่าหรือทำลาย ยึดถือป่าแห่งนี้เป็นป่าชุมชนดั้งเดิมร่วมกัน 3. การจัดตั้งเป็นศูนย์อนุรักษ์สัตว์ป่าอย่างเป็นทางการเมื่อสภาพแวดล้อมภายนอกเริ่มเปลี่ยนไป พื้นที่ป่าไม้ในจังหวัดยโสธรเริ่มลดน้อยลง ทำให้ฝูงลิงป่าธรรมชาติกลายเป็นสัตว์ป่าหายากที่เสี่ยงต่อการขาดแคลนอาหารและที่อยู่อาศัย ทาง องค์การบริหารส่วนตำบลพระเสาร์ ร่วมกับผู้นำชุมชนและชาวบ้านปลาปึ่ง จึงได้ร่วมกันผลักดันและขึ้นทะเบียนผืนป่าแห่งนี้เป็น "โครงการป่าชุมชนบ้านปลาปึ่ง" เพื่อป้องกันการบุกรุกทำลายป่า

1. องค์ความรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพฤกษศาสตร์ระบบนิเวศป่าเบญจพรรณและดิบแล้ง: เรียนรู้สภาพผืนป่าชุมชนดั้งเดิมของภาคอีสานที่มี พื้นที่ราบรวมกว่า 300 ไร่ความหลากหลายของพันธุ์ไม้โบราณ: เป็นแหล่งศึกษาไม้ยืนต้นท้องถิ่น โดยเฉพาะต้นยางนาขนาดใหญ่ ตะเคียนทอง และไม้ป่าเบญจพรรณที่ยังคงความอุดมสมบูรณ์และช่วยดูดซับคาร์บอนในชั้นบรรยากาศให้กับชุมชน 2. องค์ความรู้ด้านสัตววิทยาและพฤติกรรมสัตว์ป่าการดำรงชีวิตของลิงป่าแสม: ศึกษาพฤติกรรมการอยู่รวมกันเป็นฝูง การจัดลำดับโครงสร้างทางสังคมของลิง (ลิงจ่าฝูง) รวมถึงพฤติกรรมการออกหากินตามธรรมชาติการปรับตัวตามฤดูกาล: สังเกตพฤติกรรมการตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมเมื่อเข้าสู่หน้าแล้ง (ช่วงมีนาคม-เมษายน) ซึ่งเป็นช่วงที่อาหารธรรมชาติลดลง ทำให้เกิดนวัตกรรมการจัดการของชุมชน เช่น การจัดกิจกรรมกองทุนอาหารและการจัดโต๊ะจีนลิง 3. องค์ความรู้ด้านมานุษยวิทยาและการจัดการป่าชุมชนโมเดลคนอยู่ร่วมกับป่า (Symbiosis): สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นในการสร้างกติกาชุมชนเพื่อคุ้มครองสัตว์ป่าและต้นไม้ โดยไม่เกิดความขัดแย้งระหว่างคนกับลิงแสมมานานนับร้อยปีการบริหารจัดการเชิงอนุรักษ์: เรียนรู้กระบวนการขับเคลื่อนของ องค์การบริหารส่วนตำบลพระเสาร์ และผู้นำท้องถิ่นในการยกระดับผืนป่าดั้งเดิมให้กลายเป็น "โครงการป่าชุมชน" ที่ถูกต้องตามกฎหมาย ควบคู่ไปกับการบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์อย่างยั่งยืน