บ้านหนังสือชุมชน รพ.สต.บ้านคำผักกูด หมู่ 2 ตำบลหนองแหน อำเภอกุุดชุม จังหวัดยโสธร

ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต เปิดโอกาสให้ประชาชนทุกเพศทุกวัยเข้าถึงหนังสือ สื่อสิ่งพิมพ์ และสารสนเทศได้อย่างเท่าเทียม เพื่อพัฒนาทักษะการอ่านและการเรียนรู้ด้วยตนเองอย่างต่อเนื่องกระจายโอกาสการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร ลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ โดยนำหนังสือและข่าวสารที่เป็นประโยชน์ไปไว้ใกล้บ้าน ไม่ต้องเดินทางไกลเข้าตัวเมืองสนับสนุนการแก้ไขปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิต เป็นแหล่งค้นคว้าความรู้ที่นำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน เช่น ความรู้ด้านการเกษตร สุขภาพ การประกอบอาชีพ และกฎหมายน่ารู้สร้างศูนย์กลางการพบปะและทำกิจกรรมของชุมชน ใช้เป็นพื้นที่สาธารณะสำหรับแลกเปลี่ยนความรู้ เสวนาข่าวสาร และจัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ร่วมกันของคนในหมู่บ้านปลูกฝังนิสัยรักการอ่านแก่เด็กและเยาวชน สร้างบรรยากาศการเรียนรู้นอกห้องเรียนที่เข้าถึงง่าย ช่วยให้เด็กและเยาวชนใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์และรักการอ่านตั้งแต่เยาว์วัยเสริมสร้างความเข้มแข็งและพึ่งพาตนเองของชุมชน ปลูกฝังให้คนในท้องถิ่นมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ Care and Share สื่อความรู้ และดูแลรักษาแหล่งเรียนรู้ของตนเองอย่างยั่งยืน

ประวัติความเป็นมาของบ้านหนังสือชุมชนจุดเริ่มต้นจาก "ที่อ่านหนังสือประจำหมู่บ้าน" (พ.ศ. 2522) มติคณะรัฐมนตรีเห็นชอบให้จัดตั้ง "ที่อ่านหนังสือประจำหมู่บ้าน" ขึ้นทั่วประเทศ โดยมีกรมการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) ในขณะนั้นเป็นหน่วยงานหลักในการส่งเสริม เพื่อแก้ปัญหาการคืนกลับสู่การไม่รู้หนังสือของประชาชนในพื้นที่ห่างไกลการปรับรูปแบบสู่ "บ้านหนังสือชุมชน" (พ.ศ. 2554–2555) กระทรวงศึกษาธิการ โดย กศน. ได้ปรับปรุงและฟื้นฟูโครงการเดิมให้เข้าถึงชุมชนได้จริงมากขึ้น โดยเปลี่ยนชื่อและแนวคิดมาเป็น "บ้านหนังสือชุมชน" เน้นการใช้พื้นที่ของคนในหมู่บ้าน เช่น บ้านอาสาสมัคร ร้านค้า ศาลากลางหมู่บ้าน หรือศาลาวัด เพื่อให้เกิดความรู้สึกเป็นกันเองและเข้าถึงง่ายการถ่ายโอนบทบาทสู่ สกร. (พ.ศ. 2566) เมื่อมีการยกฐานะ กศน. เป็น กรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการเรียนรู้ พ.ศ. 2566 บ้านหนังสือชุมชนจึงถูกยกระดับให้เป็นหนึ่งในแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตระดับฐานรากที่มีกฎหมายรองรับโครงสร้างอย่างเป็นทางการการปรับตัวสู่ศูนย์การเรียนรู้ยุคดิจิทัล จากเดิมที่เน้นเพียงหนังสือพิมพ์และหนังสือเล่ม บ้านหนังสือชุมชนยุคปัจจุบันได้รับการพัฒนาให้เป็นพื้นที่เรียนรู้แบบผสมผสาน (Hybrid Learning Space) โดยมีการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต Wi-Fi และสื่อดิจิทัล เพื่อตอบโจทย์การค้นคว้าข้อมูลของคนรุ่นใหม่และคนในชุมชนในยุคปัจจุบัน

การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning Theory): บ้านหนังสือชุมชนทำหน้าที่เป็นกลไกการเรียนรู้ตามอัธยาศัย (Informal Learning) ที่เปิดโอกาสให้บุคคลพัฒนาตนเองตามความสนใจ โดยไม่มีข้อจำกัดด้านวัย เวลา หรือวุฒิการศึกษาทุนทางสังคม (Social Capital Theory): เป็นพื้นที่สาธารณะ (Third Place) ที่สร้างการเชื่อมโยงทางสังคม (Social Bonding & Bridging) ช่วยเพิ่มปฏิสัมพันธ์ พึ่งพาอาศัย และแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารของคนในชุมชนการลดความเหลื่อมล้ำทางสารสนเทศ (Information Literacy & Equality): ช่วยกระจายโอกาสการเข้าถึงทรัพยากรความรู้แก่ผู้ด้อยโอกาสหรือผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล (Information Disadvantaged Groups) 2. กระบวนการบริหารจัดการตามหลัก PDCAPlan (การวางแผน): สำรวจความต้องการความรู้ของคนในชุมชน (Community Needs Assessment) เพื่อคัดเลือกสื่อที่ตรงกับบริบท เช่น วิชาชีพออแกนิก สุขภาพผู้สูงอายุDo (การปฏิบัติ) จัดสรรสถานที่ หมุนเวียนหนังสือ จัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ และให้บริการสื่อดิจิทัลCheck (การประเมินผล) การเก็บสถิติผู้เข้าใช้บริการ การประเมินความพึงพอใจ และติดตามการนำความรู้ไปใช้ประโยชน์จริงAct (การปรับปรุงพัฒนา) นำผลการประเมินมาปรับปรุงหมวดหมู่หนังสือ ขยายภาคีเครือข่าย และพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครส่งเสริมการอ่าน 3. ดัชนีวัดความสำเร็จเชิงวิชาการ (Key Performance Indicators)