วัดสระไตรนุรักษ์

การสร้างวัดสระไตรนุรักษ์มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนในชุมชน เป็นสถานที่ประกอบศาสนกิจและเผยแผ่พระพุทธศาสนา ตลอดจนส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และการดำเนินชีวิตตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา นอกจากนี้ยังมุ่งให้วัดเป็นศูนย์กลางในการจัดกิจกรรมทางศาสนา ประเพณี และวัฒนธรรมของท้องถิ่น รวมถึงเป็นสถานที่รวบรวมและสืบทอดองค์ความรู้ ภูมิปัญญา และมรดกทางวัฒนธรรมของชุมชน เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา เรียนรู้ และเกิดความภาคภูมิใจในท้องถิ่น อันนำไปสู่การร่วมกันอนุรักษ์และสืบสานคุณค่าของวัดสระไตรนุรักษ์ให้คงอยู่คู่ชุมชนอย่างยั่งยืน

วัดสระไตรนุรักษ์ หรือ วัดบ้านนาเวียง อยู่หมู่ที่ ๑ บ้านนาเวียง ตำบลนาเวียง อำเภอทรายมูล จังหวัดยโสธร ประวัติวัดสระไตรนุรักษ์ หรือวัดบ้านนาเวียง สร้างในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๔ โดยพระครูหลักคำ (ชา) ภิกษุชาวลาว ภายหลังได้บูรณะใน พ.ศ.๒๔๕๐ ภายในวัดมีโบราณสถานสำคัญ ได้แก่ หอไตรหอไตร ตั้งอยู่กลางสระน้ำ มีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบอีสาน-ล้านช้าง ที่ได้รับอิทธิพลไทยใหญ่ ดังจะเห็นได้จากชุดหลังคาจั่วซ้อนชั้น และทำชายคาปีกนกซ้อนชั้นยื่นออกทั้งสี่ด้าน มุงกระเบื้องแป้นเกล็ด คล้ายกับชุดหลังคาหอไตรวัดทุ่งศรีเมือง จังหวัดอุบลราชธานี เสาและตัวอาคารสร้างด้วยไม้ หันหน้าไปทางทิศตะวันตก ขนาดกว้าประมาณ ๘.๓๐ เมตร ยาวประมาณ ๑๐.๕๐ เมตร บานประตูแกะสลักลายเครือเถาขดเป็นวงกลมซ้อนต่อเนื่องกันตลอดทั้งสองบาน ตรงกลางอาคารเป็นห้องทึบ ขนาดกว้างประมาณ ๓.๕๐ เมตร ยาวประมาณ ๕.๐๐ เมตร สำหรับเก็บคัมภีร์ มีทางเดินโดยรอบ หอไตรหลังนี้ได้รับการบูรณะครั้งหลังสุดเมื่อ พ.ศ.๒๕๕๕ กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนและและกำหนดเขตที่ดินโบราณสถานวัดสระไตรนุรักษ์ (วัดนาเวียง) ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๑๐๗ ตอนพิเศษ ๑๑๓ วันที่ ๒๘ มิถุนายน ๒๕๓๓ พื้นที่โบราณสถานประมาณ ๓ ไร่ ๑ งาน ๕ ตารางวา ลักษณะสถาปัตยกรรม หอไตรวัดสระไตรนุรักษ์ เป็นหอไตรกลางน้ำ ตัวอาคารสร้างด้วยไม้ ในผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า กว้าง ๘.๓๐ เมตร ยาว ๑๐.๕๐ เมตร ตั้งอยู่บนเสาไม้กลมจำนวน ๓๐ ต้น หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ภายในแบ่งเป็นส่วนห้องเก็บคัมภีร์ และส่วนระเบียงโดยรอบ ห้องเก็บคัมภีร์เป็นห้องทึบ ตั้งบนฐานบัวสูง เหนือฐานบัวประดับกระจกสี่เหลี่ยมเป็นระยะๆ มีประตูในตอนกลางด้านหน้า บานประตูเป็นไม้แกะสลักลวดลายพันธ์พฤกษา ผนังระเบียงตีไม้ระแนงทแยงเป็นรูปก้างปลา โครงสร้างอาคารใช้เสาไม้รับน้ำหนักโครงสร้างหลังคาทรงปันหยา ที่ซ้อนชั้นลดหลั่นกันขึ้นไปในตอนกลาง ๓ ชั้น โดยชั้นล่างเป็นทรงปันหยา เหนือขึ้นไปอีก ๒ ชั้น เป็นทรงจั่วประดับโหง่ ใบระกา และหางหงส์ หน้าบันและคอสองประดับกระจกรูปทรงเรขาคณิต สันหลังคามีช่อฟ้า มุงด้วยแป้นเกล็ด ด้านหน้าหอไตรมีสะพานไม้มุงหลังคาจั่วเชื่อมจากฝั่ง ปัจจุบันใช้เป็นพิพิธภัณฑ์หอไตรประวัติศาสตร์ วัดสระไตรนุรักษ์ อกลักษณ์ของหอไตรวัดสระไตรนุรักษ์ คือ การเป็นหอไตรไม้ในระยะพุทธศตวรรษที่ ๒๔ ที่มีความโดดเด่นด้วยเทคนิคการสร้างอาคารไม้แบบโบราณ

วัดสระไตรนุรักษ์ เป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สำคัญของชุมชนตำบลนาเวียง อำเภอทรายมูล จังหวัดยโสธร โดยมี หอไตรกลางน้ำ เป็นโบราณสถานที่โดดเด่น สะท้อนถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาของคนในอดีต หอไตรมีสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นอีสานที่งดงาม มีการใช้ไม้และการแกะสลักลวดลายอย่างประณีต แสดงถึงฝีมือช่างพื้นบ้านและเอกลักษณ์ทางศิลปกรรมของท้องถิ่น นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งเรียนรู้เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ประเพณี ความเชื่อ วิถีชีวิต และประวัติศาสตร์ของชุมชน สามารถนำมาใช้เป็นแหล่งศึกษานอกสถานที่เพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากสถานที่จริง เกิดความรัก ความภาคภูมิใจ และมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของชุมชนให้คงอยู่สืบไป