การทอเสื่อจากวัสดุธรรมชาติ กลุ่มสตรีบ้านหัวขัว

ส่งเสริมอาชีพและรายได้: สร้างรายได้เสริมให้แก่แม่บ้าน ผู้สูงอายุ และเยาวชนในชุมชน อนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น: สืบสานทักษะการทอเสื่อดั้งเดิมไม่ให้สูญหาย สร้างความสามัคคี: ใช้เวลาว่างหลังฤดูเก็บเกี่ยวมาทำกิจกรรมร่วมกันในชุมชน

การทอเสื่อของชาวบ้านหัวขัว ตำบลนาคำ อำเภอคำเขื่อนแก้ว มีจุดเริ่มต้นจากวิถีชีวิตเกษตรกรรมแบบดั้งเดิมของชาวอีสาน ในอดีต ยามว่างจากการทำนา แม่บ้านและสตรีในหมู่บ้านจะเก็บเกี่ยววัสดุธรรมชาติที่มีอยู่ในท้องถิ่น เช่น ต้นกก ต้นไหล หรือพืชตระกูลหญ้า ที่เจริญเติบโตตามหนองน้ำและแหล่งน้ำธรรมชาติรอบหมู่บ้าน มาผ่านกระบวนการจัก สอย ตากแห้ง และย้อมสี เพื่อนำมาทอเป็นเสื่อไว้ใช้รองนั่ง ปูนอน หรือนำไปถวายวัดในงานบุญประเพณีประจำหมู่บ้าน การทอเสื่อจึงนับเป็นภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดสืบต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่นภายในครอบครัว

สรุปองค์ความรู้สำคัญจากแหล่งเรียนรู้ 1. องค์ความรู้ด้านวัตถุดิบและธรรมชาตินิเวศ การคัดสรรและการปลูก/เก็บเกี่ยว: รู้จักฤดูกาลและสายพันธุ์ของพืชในท้องถิ่น (เช่น ต้นกก ต้นไหล) คัดเลือกเส้นใยที่มีความยาว เหนียว และสมบูรณ์ เทคนิคการแปรรูปเส้นใย: วิธีการสอยหรือจักให้ได้เส้นขนาดสม่ำเสมอ การตากแดดให้แห้งสนิทเพื่อป้องกันความชื้นและเชื้อรา รวมถึงเทคนิคการย้อมสี (ทั้งสีธรรมชาติจากพืชและสีเคมีปลอดภัย) ให้ติดทนนาน 2. องค์ความรู้ด้านหัตถกรรมและเทคนิคการทอ เทคโนโลยีพื้นบ้าน: การใช้และการดูแลรักษาอุปกรณ์ดั้งเดิม เช่น โฮงทอเสื่อ ไม้ฟุต และฟุตสอด ลวดลายและการขึ้นลาย: การจดจำและสร้างสรรค์ลายขิด ลายขัดพื้นฐาน รวมถึงการคิดค้นลวดลายประยุกต์ที่เป็นเอกลักษณ์ประจำกลุ่ม การเก็บขอบและเข้าเล่ม: เทคนิคการจัดขอบเสื่อให้แน่น ไม่หลุดลุ่ย มีความทนทานต่อการใช้งาน 3. องค์ความรู้ด้านการพัฒนาและแปรรูปผลิตภัณฑ์ การตลาดยุคใหม่: การปรับเปลี่ยนจากเสื่อผืนผืนยาวธรรมดา ไปสู่ผลิตภัณฑ์ไลฟ์สไตล์ เช่น เบาะรองนั่ง กระเป๋า ที่รองแก้ว หรือของชำร่วย การผสมผสานวัสดุ: การนำเสื่อทอมาประกอบกับผ้า หนัง หรืออุปกรณ์อื่นๆ เพื่อเพิ่มคุณค่าและมูลค่าสินค้า 4. องค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการและสังคมชุมชน การรวมกลุ่มและการพึ่งพาตนเอง: ระบบการบริหารกลุ่มสตรี การแบ่งงานตามความถนัด (ผู้สูงอายุถนัดย้อม/เตรียมเส้นใย ช่างทอถนัดขึ้นลาย) การถ่ายทอดภูมิปัญญา (Knowledge Transfer): วิธีการสืบทอดทักษะจากรุ่นสู่รุ่นเพื่อไม่ให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสูญหาย