บ้านหนังสือชุมชน ( รพ.สต.กำแมด )บ้านกำแมด ม.16 ต.กำแมด อ.กุดชุม จ.ยโสธร

วัตถุประสงค์ในการจัดตั้งและดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน 1. ด้านการส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อให้ประชาชนในระดับหมู่บ้านและชุมชนเข้าถึงหนังสือ สื่อการเรียนรู้ และข้อมูลข่าวสารได้อย่างทั่วถึงและเท่าเทียม เพื่อปลูกฝังนิสัยรักการอ่านและการแสวงหาความรู้ด้วยตนเองให้กับเด็ก เยาวชน และประชาชนทุกช่วงวัย เพื่อป้องกันปัญหาการคืนกลับสู่การไม่รู้หนังสือของประชาชนในพื้นที่ห่างไกล 2. ด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตและอาชีพ เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลข่าวสารและความรู้ที่สามารถนำไปปรับใช้ในการพัฒนาอาชีพ เพิ่มรายได้ และแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ด้านสุขภาวะ การดูแลสุขภาพ การป้องกันโรค และการพัฒนาครอบครัว เพื่อเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านเทคโนโลยีดิจิทัลขั้นพื้นฐาน (Digital Literacy) ในระดับฐานราก 3. ด้านการมีส่วนร่วมและความเข้มแข็งของชุมชน เพื่อส่งเสริมให้ชุมชนเกิดความตระหนัก สร้างกระบวนการมีส่วนร่วม และเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของในการจัดการเรียนรู้ของตนเอง เพื่อเปิดพื้นที่สาธารณะ (Co-learning Space) ในการพบปะ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียน และจัดกิจกรรมของคนในชุมชน เพื่อเป็นศูนย์รวมในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ของหมู่บ้าน

ประวัติความเป็นมาของบ้านหนังสือชุมชน บ้านหนังสือชุมชนเริ่มต้นพัฒนามาจาก "อ่านหนังสือประจำหมู่บ้าน" ซึ่งกระทรวงศึกษาธิการ โดยกรมการศึกษานอกโรงเรียน (กศน. ในอดีต) ได้เริ่มจัดตั้งขึ้นมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2518 เพื่อแก้ปัญหาการคืนกลับสู่การไม่รู้หนังสือของประชาชนในพื้นที่ห่างไกล วิวัฒนาการและการเปลี่ยนแปลง ยุคแรก (พ.ศ. 2518 - 2530s): ที่อ่านหนังสือประจำหมู่บ้าน จัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นสถานที่อ่านหนังสือและรับรู้ข่าวสารของคนในหมู่บ้าน รัฐบาลสนับสนุนหนังสือพิมพ์ รายสัปดาห์ และหนังสืออ่านนอกเวลา โดยใช้ศาลากลางหมู่บ้านหรือบ้านของผู้นำชุมชนเป็นสถานที่ตั้ง ยุคปรับปรุงการบริหาร (พ.ศ. 2540s): ศูนย์การเรียนชุมชน (ศรช.) มีการยกระดับและรวมบทบาทการจัดส่งเสริมการอ่านเข้ากับศูนย์การเรียนชุมชน เพื่อให้เป็นศูนย์กลางการจัดการศึกษาและกิจกรรมการเรียนรู้ของ กศน. ในระดับตำบลและหมู่บ้าน ยุคพลิกฟื้นและขับเคลื่อนใหญ่ (พ.ศ. 2555 - 2557): บ้านหนังสือชุมชน รัฐบาลและกระทรวงศึกษาธิการจัดทำโครงการขับเคลื่อน "บ้านหนังสือชุมชน" ขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมทั่วประเทศ เน้นหลักการ "กระจายโอกาส สร้างนิสัยรักการอ่าน" โดยขอความร่วมมือจากประชาชนและอาสาสมัครในพื้นที่ เสียสละสถานที่ เช่น บ้านพัก ชานเรือน ร้านค้าชุมชน หรือศาลาอภิปราย เพื่อจัดทำเป็นจุดบริการหนังสือ มีการแต่งตั้ง "อาสาสมัครบ้านหนังสือชุมชน" ทำหน้าที่ดูแล และเป็นผู้ประสานงานหมุนเวียนสื่อหนังสือจาก กศน.ตำบล ยุคปัจจุบัน (สกร. : กรมส่งเสริมการเรียนรู้): ศูนย์การเรียนรู้ตลอดชีวิต เมื่อมีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมการเรียนรู้ พ.ศ. 2566 บ้านหนังสือชุมชนจึงถูกยกระดับการทำงานให้สอดคล้องกับภารกิจของ สกร. ปรับรูปแบบเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ไม่จำกัดเฉพาะหนังสือเล่ม แต่รวมถึงสื่อดิจิทัล สื่อออนไลน์ และเป็นพื้นที่จัดกิจกรรมส่งเสริมอาชีพ สุขภาพ และภูมิปัญญาท้องถิ่นตามบริบทของแต่ละชุมชน

องค์ความรู้ 1. องค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการ (Management Knowledge) การใช้วิธีการมีส่วนร่วม (Participatory Approach): พึ่งพาอาสาสมัครบ้านหนังสือชุมชน และเปิดโอกาสให้ชุมชนสละพื้นที่ (ชานเรือน ร้านค้า ศาลา) เพื่อสร้างความเป็นเจ้าของร่วมกัน (Sense of Ownership) ระบบการหมุนเวียนสื่อ (Book Circulation System): การบริหารหมุนเวียนหนังสือและสื่อการเรียนรู้จาก ศส.ชต. / สกร.ระดับอำเภอ เข้าสู่บ้านหนังสือชุมชนอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้เนื้อหามีความสดใหม่ การประเมินความต้องการของชุมชน (Need Assessment): คัดสรรเนื้อหาตามวิถีชีวิตและปัญหาในพื้นที่ เช่น ตำรับยาสมุนไพร การทำเกษตรอินทรีย์ การจัดการขยะ หรือการรับมือข่าวปลอม (Fake News) 2. องค์ความรู้ด้านการจัดกิจกรรมเรียนรู้ (Learning Activity Facilitation) การส่งเสริมการอ่านตามช่วงวัย: เด็กและเยาวชน: กิจกรรมเล่านิทาน การอ่านเสริมทักษะภาษาไทย และกิจกรรมศิลปะ วัยทำงาน: สื่อคู่มืออาชีพ การทำบัญชีครัวเรือน การตลาดออนไลน์ และเทคโนโลยีการเกษตร ผู้สูงอายุ: หนังสือธรรมะ สื่อการดูแลสุขภาพกาย-จิต และกิจกรรมฝึกสมองป้องกันชราภาพ การเชื่อมโยงสู่การเรียนรู้ดิจิทัล (Digital Literacy): การแนะนำการใช้สมาร์ตโฟนค้นหาข้อมูล การสแกน QR Code อ่าน E-Book หรือการเข้าถึงบริการภาครัฐผ่านระบบออนไลน์ 3. องค์ความรู้ด้านการถอดบทเรียนและภูมิปัญญาท้องถิ่น (Local Wisdom Capital) คลังปัญญาชุมชน: เป็นจุดรวบรวมและรวบรวมประวัติศาสตร์หมู่บ้าน ตำรายาพื้นบ้าน วัฒนธรรมประเพณี และปราชญ์ชาวบ้าน พื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Co-learning Space): ใช้เป็นจุดสนทนาพกพาความรู้ (Coffee & Knowledge) เปลี่ยนการพูดคุยธรรมดาให้เป็นกิจกรรมถอดบทเรียนเพื่อพัฒนาหมู่บ้าน