บ้านหนังสือชุมชน รพ.สต.บ้านโนนประทาย หมู่ 9 ตำบลหนองแหน อำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร

บ้านหนังสือชุมชน คือ แหล่งเรียนรู้ระดับหมู่บ้าน/ชุมชน ที่จัดตั้งขึ้นเพื่อส่งเสริม นิสัยรักการอ่าน และเปิดโอกาสให้คนในท้องถิ่นเข้าถึงหนังสือ สื่อสิ่งพิมพ์ และข้อมูลข่าวสารได้อย่างสะดวก โดยไม่ต้องเดินทางไกลเข้าตัวเมืองเป้าหมายหลักส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต ลดอัตราการไม่รู้หนังสือ และสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ในระดับฐานรากเข้าถึงง่าย ตั้งอยู่ในจุดศูนย์กลางของชุมชน เช่น ศาลากลางหมู่บ้าน ศูนย์การเรียนรู้ ศาลาวัด หรือบ้านของผู้นำชุมชน/อาสาสมัครสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน เป็นสถานที่พบปะ พูดคุย แลกเปลี่ยนความรู้ และจัดกิจกรรมของคนทุกวัยในหมู่บ้านกลไกการดำเนินงานหมุนเวียนเวียนสื่อ ได้รับการสนับสนุนหนังสือจาก กศน. (ปัจจุบันคือ สกร. - กรมส่งเสริมการเรียนรู้) ห้องสมุดประชาชนประจำอำเภอ และการรับบริจาคจากคนในชุมชนบริหารโดยคนในพื้นที่ มีอาสาสมัครส่งเสริมการอ่าน หรือกรรมการหมู่บ้านเป็นผู้ดูแลและจัดกิจกรรมปรับตัวสู่ยุคดิจิทัล บ้านหนังสือชุมชนหลายแห่งเริ่มปรับรูปแบบเป็นศูนย์เรียนรู้ที่มีบริการ Wi-Fi และแนะนำการใช้งานสื่อออนไลน์ควบคู่กับหนังสือเล่ม

ประวัติความเป็นมาของบ้านหนังสือชุมชนจุดเริ่มต้นจาก "ที่อ่านหนังสือประจำหมู่บ้าน" (พ.ศ. 2522) มติคณะรัฐมนตรีเห็นชอบให้จัดตั้ง "ที่อ่านหนังสือประจำหมู่บ้าน" ขึ้นทั่วประเทศ โดยมีกรมการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) ในขณะนั้นเป็นหน่วยงานหลักในการส่งเสริม เพื่อแก้ปัญหาการคืนกลับสู่การไม่รู้หนังสือของประชาชนในพื้นที่ห่างไกลการปรับรูปแบบสู่ "บ้านหนังสือชุมชน" (พ.ศ. 2554–2555) กระทรวงศึกษาธิการ โดย กศน. ได้ปรับปรุงและฟื้นฟูโครงการเดิมให้เข้าถึงชุมชนได้จริงมากขึ้น โดยเปลี่ยนชื่อและแนวคิดมาเป็น "บ้านหนังสือชุมชน" เน้นการใช้พื้นที่ของคนในหมู่บ้าน เช่น บ้านอาสาสมัคร ร้านค้า ศาลากลางหมู่บ้าน หรือศาลาวัด เพื่อให้เกิดความรู้สึกเป็นกันเองและเข้าถึงง่ายการถ่ายโอนบทบาทสู่ สกร. (พ.ศ. 2566) เมื่อมีการยกฐานะ กศน. เป็น กรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการเรียนรู้ พ.ศ. 2566 บ้านหนังสือชุมชนจึงถูกยกระดับให้เป็นหนึ่งในแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตระดับฐานรากที่มีกฎหมายรองรับโครงสร้างอย่างเป็นทางการการปรับตัวสู่ศูนย์การเรียนรู้ยุคดิจิทัล จากเดิมที่เน้นเพียงหนังสือพิมพ์และหนังสือเล่ม บ้านหนังสือชุมชนยุคปัจจุบันได้รับการพัฒนาให้เป็นพื้นที่เรียนรู้แบบผสมผสาน (Hybrid Learning Space) โดยมีการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต Wi-Fi และสื่อดิจิทัล เพื่อตอบโจทย์การค้นคว้าข้อมูลของคนรุ่นใหม่และคนในชุมชนในยุคปัจจุบัน

การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning Theory): บ้านหนังสือชุมชนทำหน้าที่เป็นกลไกการเรียนรู้ตามอัธยาศัย (Informal Learning) ที่เปิดโอกาสให้บุคคลพัฒนาตนเองตามความสนใจ โดยไม่มีข้อจำกัดด้านวัย เวลา หรือวุฒิการศึกษาทุนทางสังคม (Social Capital Theory): เป็นพื้นที่สาธารณะ (Third Place) ที่สร้างการเชื่อมโยงทางสังคม (Social Bonding & Bridging) ช่วยเพิ่มปฏิสัมพันธ์ พึ่งพาอาศัย และแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารของคนในชุมชนการลดความเหลื่อมล้ำทางสารสนเทศ (Information Literacy & Equality): ช่วยกระจายโอกาสการเข้าถึงทรัพยากรความรู้แก่ผู้ด้อยโอกาสหรือผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล (Information Disadvantaged Groups) 2. กระบวนการบริหารจัดการตามหลัก PDCAPlan (การวางแผน): สำรวจความต้องการความรู้ของคนในชุมชน (Community Needs Assessment) เพื่อคัดเลือกสื่อที่ตรงกับบริบท เช่น วิชาชีพออแกนิก สุขภาพผู้สูงอายุDo (การปฏิบัติ) จัดสรรสถานที่ หมุนเวียนหนังสือ จัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ และให้บริการสื่อดิจิทัลCheck (การประเมินผล) การเก็บสถิติผู้เข้าใช้บริการ การประเมินความพึงพอใจ และติดตามการนำความรู้ไปใช้ประโยชน์จริงAct (การปรับปรุงพัฒนา) นำผลการประเมินมาปรับปรุงหมวดหมู่หนังสือ ขยายภาคีเครือข่าย และพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครส่งเสริมการอ่าน 3. ดัชนีวัดความสำเร็จเชิงวิชาการ (Key Performance Indicators)