หมอแคนแอวสามชั้น นายสุนา จันเจือ

เพื่อตอบสนองความเชื่อและพิธีกรรม (Spiritual Purpose): ใช้เสียงแคนเป็นเครื่องมือบำบัดจิตใจผู้ป่วย สร้างขวัญกำลังใจ และติดต่อสื่อสารกับสิ่งเหนือธรรมชาติในงานบุญประเพณีเพื่อสร้างความบันเทิงและลดความเครียด (Entertainment Purpose): เป็นแกนหลักในการสร้างความสนุกสนานในสังคมเกษตรกรรม ช่วยให้คนในชุมชนผ่อนคลายจากการทำงานหนักเพื่อสืบทอดและบันทึกประวัติศาสตร์ (Cultural Preservation): ใช้เสียงแคนประคองกลอนลำที่เป็นแหล่งรวบรวมวรรณกรรมท้องถิ่น ประวัติศาสตร์ และคำสอนทางศาสนา ไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลาเพื่อสร้างอาชีพและมูลค่าทางเศรษฐกิจ (Economic Purpose): พัฒนาจากกิจกรรมในครัวเรือนสู่อาชีพศิลปินพื้นบ้านที่สร้างรายได้ รวมถึงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในปัจจุบัน

สาระสำคัญโดยสังเขป: นายสุนา จันเจือ เป็นศิลปินที่มีความสามารถโดดเด่น มีพรสรรค์ และพรแสวงในตัว มีความสามารถเป่าแคนลายต่าง ๆ และเดี่ยวแคนได้อย่างไพเราะ จึงได้รับเชิญไปเป่าแคนตามบุญ และงานสำคัญ ๆ ในชุมชน มาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งค่าจ้างแต่ละครั้งประมาณ 2,000 บาท ขึ้นไป มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักของชุมชนในระดับหนึ่งแต่เด็กรุ่นใหม่ไม่มีผู้สนใจในการสืบทอด จึงเสี่ยงต่อการสูญหาย ประวัติความเป็นมา: นายสุนา จันเจือ เกิดเมื่อวันที่ 6 เมษายน 2592 ที่บ้านนาคำ อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร เมื่อเริ่มแรก นายสุนา จันเจือ ได้ทำอาชีพเดินทางร่วมกับคณะหมอลำ จนได้มีการศึกษา เรียนรู้ ได้รับการถ่ายทอดจากครูหมอแคนหลายท่านหัดให้เป่าแคน โดยได้ถ่ายทอดความรู้เทคนิคในการเป่าแคน เพื่อเป็นเครื่องมือในการสื่อสารความคิด ความรู้สึก เมื่อมีความรู้มีประสบการณ์ในการเป่าแคนเป็นอย่างดีแล้วจึงได้เป่าแคน โดยเป่าแคนให้กับหมอลำกลอนร่วมวงหมอลำในละแวกบ้าน เช่น คณะหมอลำซิ่งเอกพงษ์ จันทกร บ้านหนองหาบแห ตำบลลุมพุก อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร หมอลำคมสัน อินทิวงศ์ คณะหมอลำซิ่งบ้านกระจาย อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร เป็นต้น และนอกจากนั้นรับงานทั่วไปตามผู้ว่าจ้าง เช่น หมอลำซิ่งที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก บัวผัน ทังโส และงานอื่น ๆ ทั้งงานแห่นาค งานแห่ขันหมาก งานกฐิน เป็นต้น เพราะเป็นหมอแคนที่มากความสามารถในลีลาการเป่าแคนที่เป็นแบบฉบับของตนเอง อีกทั้งมีทักษะ ในขั้นสูงสามารถประยุกต์เทคนิคการเป่าแคนได้หลายรูปแบบ จนเป็นที่ชื่นชอบของหมอลำ และผู้ชมผู้ฟังเรื่อยมา จนได้ฉายา “หมอแคนเอวสามชั้น” ลักษณะเฉพาะที่แสดงถึงอัตลักษณ์/เอกลักษณ์/ความโดดเด่น: ลักษณะการเป่าแคน จะเอามือซ้ายขวาประกบเข้าอุ้มเต้าแคน หันด้านรูเป่าของเต้าเข้าหาปากตนเอง สันมือหนีบเต้าไว้แน่น ปลายมืออยู่เหนือเต้าแคน โดยให้นิ้วทั้งสิบสามารถ ปิดรูแคนและขยับไปมาได้อย่างอิสระ พับข้อศอกทั้ง 2 ข้าง พยุงเต้าแคนให้รูเป่าเข้าหาปาก ลำตัวแคนอาจเบี่ยงปลาย ออกไปทางซ้ายหรือขวาก็ได้ ปลายนิ้วมือทั้ง 10 นิ้ว มีหน้าที่ขยับกดปิดหรือเปิดรูนับของลูกแคน แต่ละลูก หรือดูดลมผ่านเต้าแคน ขณะเป่าก็จะขยับตัวไปตามจังหวะช้าเร็ว ลีลาการส่ายสะโพก มีลีลาที่เร้าใจไม่เหมือนใคร จึงได้รับฉายาว่า “หมอแคนสุนาแอวสามชั้น” จึงเป็นที่ชื่นชอบชื่นชมในความสามารถในทุกครั้งที่ทำการแสดง

องค์ความรู้ของหมอแคนไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเป่าเครื่องดนตรี แต่ครอบคลุมมิติที่หลากหลาย ดังนี้:ด้านทักษะดนตรีและลายแคน: ความเชี่ยวชาญในการบรรเลง "ลายแคน" (ทำนองเพลง) ซึ่งแบ่งเป็น ลายทางยาว (ทำนองช้า เศร้า ซึ้ง) และ ลายทางสั้น (ทำนองเร็ว สนุกสนาน ครึกครื้น) รวมถึงเทคนิคการระบายลม (การหายใจเข้า-ออกโดยไม่ทำให้เสียงแคนขาดตอน)ด้านการผสานศิลปะการแสดง: ทักษะการเป่าแคนคลอประกอบการขับลำของหมอลำ (ลำกลอน ลำซิ่ง) หมอแคนต้องรู้จังหวะ รู้กลอนลำ และสามารถยืดหยุ่นทำนองให้เข้ากับเสียงร้องของหมอลำได้อย่างไร้รอยต่อด้านประเพณีและพิธีกรรม: ความรู้ในการเป่าแคนประกอบพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ เช่น พิธีลำไท้ พิธีลำฟ้า (การรักษาโรคด้วยความเชื่อ) และพิธีสวดส่งวิญญาณ ซึ่งเสียงแคนทำหน้าที่เป็นสื่อกลางระหว่างมนุษย์กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือบรรพบุรุษด้านวัสดุศาสตร์และงานช่าง: หมอแคนมักมีความรู้เกี่ยวกับการเลือกไม้กู่แคน (ไม้เฮี้ยน้อย) การหลอมและปาด "ลิ้นแคน" (ทำจากโลหะเงินหรือทองแดง) และการใช้ "ขี้สูด" (ชันโรง) ในการแต่งเสียงด้านจริยธรรมหมอแคน: ขนบธรรมเนียมการเคารพครูบาอาจารย์ (คะลำแคน) ความอ่อนน้อมถ่อมตน และการมีมนุษยสัมพันธ์เพื่อทำงานร่วมกับชุมชน